متغیرها در پایتون چیستند؟ آموزش تعریف و استفاده برای مبتدیان

🗓 آخرین به‌روزرسانی: 24 مهر 1405

متغیرها یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم برنامه‌نویسی هستند. با استفاده از متغیر در پایتون می‌توان اطلاعاتی مانند نام کاربر، سن، قیمت محصول، امتیاز یا نتیجه یک محاسبه را نگهداری کرد و بعداً دوباره از آن‌ها استفاده کرد.

این مطلب، درس چهارم از دوره رایگان آموزش پایتون از صفر است. در درس قبلی با تابع print() آشنا شدیم و یاد گرفتیم متن، عدد و نتیجه محاسبات را در خروجی نمایش دهیم.

متغیر در پایتون چیست؟

متغیر را می‌توان یک نام برای اشاره به یک مقدار در نظر گرفت. برای مثال، به‌جای اینکه نام یک شخص را چند بار مستقیماً داخل کد بنویسیم، آن را در متغیری به نام name قرار می‌دهیم:

name = "مهران"
print(name)

خروجی:

مهران

در خط اول، مقدار متنی «مهران» به نام name نسبت داده شده است. در خط دوم، پایتون مقدار متغیر را پیدا کرده و با تابع print() نمایش می‌دهد.

علامت مساوی در تعریف متغیر چه معنایی دارد؟

در پایتون، علامت = برای انتساب استفاده می‌شود؛ یعنی مقدار سمت راست در نام سمت چپ قرار می‌گیرد.

age = 30

این دستور به معنای «عدد ۳۰ را به متغیر age نسبت بده» است. علامت مساوی در برنامه‌نویسی همیشه همان معنای مساوی ریاضی را ندارد. برای مقایسه دو مقدار در پایتون از == استفاده می‌شود که در درس شرط‌ها بررسی خواهد شد.

ساخت چند متغیر ساده

هر متغیر می‌تواند اطلاعات متفاوتی نگهداری کند:

name = "سارا"
age = 24
height = 1.68
is_student = True

print(name)
print(age)
print(height)
print(is_student)

در این مثال:

• name یک متن را نگهداری می‌کند.
• age یک عدد صحیح است.
• height یک عدد اعشاری است.
• is_student یک مقدار منطقی، یعنی درست یا نادرست، است.

در درس بعدی، انواع داده در پایتون را به‌صورت کامل بررسی می‌کنیم.

نمایش متغیر با print

برای نمایش مقدار یک متغیر، نام آن را بدون علامت نقل‌قول داخل تابع print() قرار می‌دهیم:

city = "استانبول"
print(city)

خروجی:

استانبول

اگر نام متغیر را داخل نقل‌قول بنویسیم، خود کلمه نمایش داده می‌شود:

city = "استانبول"
print("city")
print(city)

خروجی:

city
استانبول

تغییر مقدار یک متغیر

کلمه «متغیر» به این دلیل استفاده می‌شود که مقدار آن می‌تواند در طول اجرای برنامه تغییر کند:

score = 10
print(score)

score = 18
print(score)

خروجی:

10
18

هنگامی که مقدار جدیدی به score نسبت داده می‌شود، از آن به بعد متغیر به مقدار جدید اشاره می‌کند.

استفاده از مقدار قبلی متغیر

می‌توان مقدار فعلی یک متغیر را در یک محاسبه استفاده کرد و نتیجه را دوباره داخل همان متغیر قرار داد:

score = 10
score = score + 5
print(score)

خروجی:

15

پایتون ابتدا مقدار فعلی score را می‌خواند، عدد ۵ را به آن اضافه می‌کند و نتیجه جدید را دوباره به score نسبت می‌دهد.

شکل کوتاه‌تر همین دستور:

score = 10
score += 5
print(score)

عملگر += یعنی مقدار سمت راست را به مقدار فعلی متغیر اضافه کن.

قواعد نام‌گذاری متغیرها در پایتون

برای نام‌گذاری متغیرها باید چند قانون را رعایت کنیم:

۱. نام متغیر باید با حرف یا زیرخط شروع شود

name = "علی"
_age = 25

نام متغیر نمی‌تواند با عدد شروع شود:

2name = "علی"  # نادرست

۲. استفاده از فاصله مجاز نیست

این نام نادرست است:

user name = "سارا"

به‌جای فاصله از زیرخط استفاده کنید:

user_name = "سارا"

۳. فقط حروف، عدد و زیرخط مجاز هستند

کاراکترهایی مانند خط تیره، علامت سؤال و علامت درصد برای نام متغیر مناسب نیستند:

user-name = "رضا"  # نادرست

۴. نام‌ها به حروف کوچک و بزرگ حساس‌اند

پایتون این سه نام را متفاوت می‌داند:

name = "علی"
Name = "سارا"
NAME = "رضا"

print(name)
print(Name)
print(NAME)

۵. از کلمات رزروشده پایتون استفاده نکنید

کلماتی مانند if، for، while، class و True معنای ویژه‌ای در زبان پایتون دارند و نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان نام متغیر استفاده کرد.

نام متغیر خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟

نام متغیر باید هدف آن را روشن کند. نام‌های کوتاه و نامفهوم، خواندن برنامه را دشوار می‌کنند.

نمونه‌های ضعیف:

x = "مهران"
a = 125000
q = 3

نمونه‌های بهتر:

customer_name = "مهران"
product_price = 125000
order_quantity = 3

با دیدن نام‌های دوم، بدون بررسی بخش‌های دیگر برنامه می‌توان کاربرد هر متغیر را حدس زد.

روش snake_case در پایتون

روش رایج نام‌گذاری متغیرها در پایتون snake_case نام دارد. در این روش، همه حروف معمولاً کوچک هستند و کلمات با زیرخط از هم جدا می‌شوند:

first_name = "علی"
last_name = "محمدی"
total_price = 850000

استفاده از این سبک باعث می‌شود کد با استانداردهای رایج پایتون هماهنگ و خواناتر باشد.

اختصاص چند مقدار در یک خط

پایتون اجازه می‌دهد چند متغیر را در یک خط تعریف کنیم:

name, age, city = "سارا", 24, "شیراز"

print(name)
print(age)
print(city)

مقادیر سمت راست به همان ترتیب به متغیرهای سمت چپ نسبت داده می‌شوند.

همچنین می‌توان یک مقدار یکسان را به چند متغیر اختصاص داد:

x = y = z = 0
print(x, y, z)

جابجایی مقدار دو متغیر

در پایتون می‌توان مقادیر دو متغیر را بدون متغیر کمکی جابه‌جا کرد:

a = 10
b = 20

a, b = b, a

print(a)
print(b)

خروجی:

20
10

متغیر و نوع داده در پایتون

پایتون یک زبان با نوع‌دهی پویا است. یعنی هنگام ساخت متغیر لازم نیست نوع آن را جداگانه مشخص کنیم:

value = 10
value = "پایتون"

print(value)

متغیر value ابتدا به یک عدد و سپس به یک متن اشاره می‌کند. با وجود امکان انجام این کار، تغییر بی‌دلیل نوع یک متغیر می‌تواند کد را گیج‌کننده کند؛ بنابراین بهتر است هر متغیر نقش مشخصی داشته باشد.

بررسی نوع مقدار با type

تابع type() نوع مقدار یک متغیر را نشان می‌دهد:

name = "مهران"
age = 30
height = 1.75

print(type(name))
print(type(age))
print(type(height))

خروجی تقریبی:

<class 'str'>
<class 'int'>
<class 'float'>

str نشان‌دهنده متن، int نشان‌دهنده عدد صحیح و float نشان‌دهنده عدد اعشاری است.

حذف متغیر با del

در صورت نیاز می‌توان یک نام متغیر را با دستور del حذف کرد:

message = "سلام"
print(message)

del message

پس از حذف، استفاده دوباره از message باعث خطای NameError خواهد شد. در برنامه‌های ساده معمولاً نیازی به حذف دستی متغیرها ندارید.

خطاهای رایج هنگام کار با متغیرها

NameError: متغیر تعریف نشده است

print(username)

اگر پیش از این متغیری با نام username تعریف نشده باشد، پایتون خطای NameError نمایش می‌دهد.

اشتباه تایپی در نام متغیر

user_name = "سارا"
print(username)

user_name و username دو نام متفاوت هستند.

قرار دادن نام متغیر داخل نقل‌قول

price = 50000
print("price")

این کد کلمه price را نمایش می‌دهد، نه مقدار ۵۰۰۰۰. برای مشاهده مقدار باید بنویسیم:

print(price)

استفاده از نام تابع‌های داخلی

از نام‌هایی مانند print، type و input برای متغیر استفاده نکنید:

print = "سلام"  # انتخاب نام نامناسب

این کار نام تابع داخلی print() را می‌پوشاند و ممکن است در ادامه برنامه باعث خطا شود.

پروژه کوچک: محاسبه قیمت سفارش

در این تمرین، قیمت یک محصول و تعداد سفارش را در متغیرها قرار می‌دهیم و مبلغ کل را محاسبه می‌کنیم:

product_name = "کتاب آموزش پایتون"
unit_price = 180000
quantity = 3

total_price = unit_price * quantity

print("نام محصول:", product_name)
print("قیمت واحد:", unit_price)
print("تعداد:", quantity)
print("مبلغ کل:", total_price)

خروجی:

نام محصول: کتاب آموزش پایتون
قیمت واحد: 180000
تعداد: 3
مبلغ کل: 540000

این مثال نشان می‌دهد چگونه با نام‌گذاری مناسب، کد به یک توضیح قابل فهم از مسئله تبدیل می‌شود.

تمرین‌های درس متغیرها

1. متغیرهایی برای نام، سن و شهر خود ایجاد کنید و آن‌ها را نمایش دهید.
2. دو متغیر عددی بسازید و حاصل جمع، تفریق و ضرب آن‌ها را چاپ کنید.
3. قیمت یک محصول و درصد تخفیف را در متغیرها قرار دهید و مبلغ تخفیف را محاسبه کنید.
4. مقادیر دو متغیر را با روش جابه‌جایی پایتون عوض کنید.
5. سه نام متغیر نامناسب بنویسید و دلیل نادرست بودن هرکدام را مشخص کنید.

📌 همچنین بخوانید: بازار کار پایتون در ایران، نصب و تنظیم پایتون در VS Code و برنامه‌نویسی پایتون با گوشی

پرسش‌های متداول

آیا باید نوع متغیر را هنگام تعریف مشخص کنیم؟

خیر. پایتون نوع مقدار را به‌صورت خودکار تشخیص می‌دهد.

آیا می‌توان نام متغیر را فارسی نوشت؟

پایتون از حروف فارسی در شناسه‌ها پشتیبانی می‌کند، اما برای هماهنگی با ابزارها، منابع آموزشی و استانداردهای حرفه‌ای، استفاده از نام‌های انگلیسی و واضح توصیه می‌شود.

آیا یک متغیر می‌تواند مقدارش را تغییر دهد؟

بله. می‌توان در هر مرحله مقدار جدیدی به متغیر نسبت داد.

تفاوت = و == چیست؟

= برای انتساب مقدار و == برای مقایسه دو مقدار استفاده می‌شود.

چرا نام‌گذاری متغیرها مهم است؟

نام‌های واضح، خواندن، رفع خطا و توسعه برنامه را بسیار آسان‌تر می‌کنند.

جمع‌بندی

در این درس یاد گرفتیم متغیر در پایتون نامی برای نگهداری و استفاده مجدد از یک مقدار است. با روش تعریف متغیر، تغییر مقدار، نمایش آن، قواعد نام‌گذاری، روش snake_case، انتساب چندگانه، تابع type() و خطاهای رایج آشنا شدیم.

درس قبلی: دستور print در پایتون؛ نوشتن اولین برنامه

درس بعدی: انواع داده در پایتون؛ متن، عدد و مقدار بولی

بازگشت به فهرست کامل دوره آموزش پایتون